Na ślubie mojej wnuczki zauważyłam na swoim identyfikatorze napis „Starsza pani, która za wszystko płaci” i wszyscy wybuchnęli śmiechem, jakby to była najnaturalniejsza rzecz na świecie. Kiedy wzniosłam toast i cicho odczytałam tajną klauzulę w testamencie mojego zmarłego męża, wiedziałam, że panna młoda długo już nie będzie się uśmiechać.

W dziale dla dzieci, jedną ze ścian pokrył mural, który namalowałam. Przedstawiał on fantazyjną scenę leśną z ukrytymi zwierzętami i domkami dla wróżek, które mali czytelnicy mogli odkrywać. Dwa razy w tygodniu prowadziłam zajęcia z czytania bajek dla dzieci z sąsiedztwa, czego nigdy wcześniej sobie nie wyobrażałam.

Małe mieszkanie na piętrze również zostało odnowione, ale nie dla mnie. Nadal kochałam swój dom i wspomnienia o Robercie, ale z powodu programu pisarza-rezydenta, który Michael utworzył, wykorzystując część swojego spadku.

Dzwonek nad drzwiami zadźwięczał i Jennifer weszła do środka, pchając wózek ze swoją trzymiesięczną córeczką, Robertą, nazwaną na cześć dziadka.

„Babciu!” zawołała Jennifer, dostrzegając mnie. „Nie wiedziałam, że będziesz tu dzisiaj”.

„Podrzucam tylko nowe zakładki, które namalowałam” – powiedziałam, pochylając się, by podziwiać małą Robertę. „Cześć, mała”.

W ciągu ostatniego roku Jennifer i ja powoli odbudowywaliśmy naszą relację. Po początkowym szoku związanym z ujawnieniem spadku, Jennifer podjęła szczere wysiłki, by nawiązać ze mną kontakt, niezależnie od rodziców. Mark okazał się dla niej stabilizującym autorytetem, zachęcając ją do kształtowania własnych opinii, zamiast powielać poglądy matki.

Richard i Pamela to zupełnie inna historia. Po kilku nieudanych próbach zakwestionowania kodycylu, przeprowadzili się na Florydę, gdzie Richard podjął pracę u byłego wspólnika. Nasza komunikacja ograniczała się do okazjonalnych kartek świątecznych i wiadomości od Jennifer.

„Czy ostatnio miałaś jakieś wieści od rodziców?” zapytałem, gdy Jennifer usiadła przy małym stoliku z dzieckiem.

„Mama dzwoniła w zeszłym tygodniu” – powiedziała z westchnieniem. „Ta sama rozmowa co zawsze: narzekania na pracę taty, dom, na który musieli się zgodzić, na to, jak niesprawiedliwe jest wszystko”.

“Przepraszam.”

„Nie bądź”, powiedziała stanowczo Jennifer. „Oni dokonali swoich wyborów. Ja dokonałam swoich”.

Emma przyniosła kawę i świeże bułeczki, gaworząc nad dzieckiem, po czym wróciła do lady. Michael wyszedł z zaplecza ze stertą nowości, a jego twarz rozpromieniła się na nasz widok.

„Idealny moment” – powiedział, dołączając do nas przy stole. „Chciałem wam o czymś powiedzieć”.

Wyjaśnił swój pomysł na rozszerzenie programów społecznościowych sklepu, obejmujących m.in. korepetycje z zakresu umiejętności czytania i pisania dla dorosłych i warsztaty pisarskie dla nastolatków.

„To oznaczałoby reinwestowanie części zysków” – dodał. „Ale myślę, że warto”.

„Myślę, że to wspaniałe” – powiedziałam, czując przypływ dumy.

Podczas gdy omawiali szczegóły, rozglądałem się po rozświetlonej słońcem księgarni, tej pięknej przestrzeni, która uosabiała nie tylko marzenie Michaela, ale i nowy rozdział dla nas wszystkich. W ciągu roku od tego objawienia odkryłem w sobie części, które zbyt długo pozostawały uśpione. Poznałem nowych przyjaciół, rozwinąłem swoje malarstwo, a nawet zacząłem podróżować. Najpierw proste weekendowe wypady, potem dwa tygodnie we Włoszech z grupą seniorów, gdzie poznałem Claude’a, wdowca z Bostonu o miłym spojrzeniu i ciętym dowcipie, który dzwonił do mnie w każdą niedzielę.

Robert by to zaakceptował, nie myślałem tylko o księgarni czy mojej nowo odkrytej niezależności, ale o granicach, które w końcu ustaliłem. Próbował mnie chronić swoim kodycylem, ale w końcu nauczyłem się chronić siebie.

Dziecko Jennifer wydało radosne bulgotanie, przywołując mnie z powrotem do teraźniejszości. To była teraz moja rodzina. Nie idealna, niekompletna, ale prawdziwa. Budowaliśmy coś nowego z ruin tego, co zostało utracone. I było to, na swój sposób, piękne.

„Co o tym myślisz, babciu?” – zapytał Michael, wciągając mnie do rozmowy.

Uśmiechnęłam się do wnuka i wnuczki, do dziecka, które reprezentowało naszą przyszłość, do księgarni, która wyrosła z zaufania i szacunku, a nie z poczucia obowiązku i chciwości.

„Myślę” – powiedziałem – „że to jest dokładnie to miejsce, w którym powinniśmy być”.